Khảo sát và vẽ đồ thị hàm số
Mục tiêu
- Thực hiện sơ đồ khảo sát: tập xác định, giới hạn và tiệm cận, bảng biến thiên, cực trị, giao điểm với các trục, đồ thị.
- Khảo sát và vẽ đồ thị hàm bậc ba, và .
- Đọc các đặc điểm của hàm số từ đồ thị và dùng đồ thị để đếm số nghiệm của phương trình.
- Viết tiếp tuyến của đồ thị tại một điểm.
Ghi nhớ
- Sơ đồ: tập xác định → , giới hạn, tiệm cận, bảng biến thiên → giao điểm với các trục, điểm đặc biệt → vẽ.
- Hàm bậc ba: có hai cực trị hoặc không có cực trị; tâm đối xứng là điểm có .
- : luôn đồng biến hoặc luôn nghịch biến trên từng khoảng; hai tiệm cận cắt nhau tại tâm đối xứng.
- : chia đa thức để có tiệm cận xiên và đạo hàm gọn.
- Số nghiệm của bằng số giao điểm của đồ thị với đường thẳng . Tiếp tuyến tại : .
Bài tập
Bài 1
Khảo sát và vẽ đồ thị hàm số .
Bài 2
Khảo sát và vẽ đồ thị hàm số .
Bài 3
Khảo sát hàm số : tìm cực trị và các tiệm cận.
Bài 4
Dựa vào đồ thị (bài 1), cho biết mỗi phương trình sau có bao nhiêu nghiệm: a) ; b) .
Bài 5
Cho hàm số . Mỗi khẳng định sau đúng hay sai?
a) Đồ thị cắt trục tung tại điểm .
b) Điểm cực đại của đồ thị là .
c) Phương trình có đúng hai nghiệm.
d) Tâm đối xứng của đồ thị là điểm .
Bài 6
Tiếp tuyến của đồ thị tại điểm có hoành độ cắt trục tung tại điểm có tung độ bằng bao nhiêu?
Bài 7
Số lượng vi khuẩn trong một mẫu nuôi cấy sau giờ là (nghìn con), . Khảo sát hàm số trên và cho biết: lúc đầu có bao nhiêu vi khuẩn, số vi khuẩn tăng hay giảm, và về lâu dài nó tiến tới đâu?
Bài 8
Đồ thị hàm số có tiệm cận đứng , tiệm cận ngang và đi qua điểm . Tìm , , .
Bài 9 Ôn tập
Tìm toạ độ giao điểm của đồ thị và đường thẳng .
Bài 10 Thử thách
Viết phương trình các tiếp tuyến của đồ thị song song với đường thẳng .
Kiểm tra mini
Làm trong 15 phút, không xem lại bài. Phần I khoanh một chữ cái; Phần II ghi Đ hoặc S cho từng ý; Phần III ghi đáp số vào ô.
Phần I. Trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn
Phần II. Trắc nghiệm đúng sai
| a) Hàm số đạt cực tiểu tại . | Đ / S |
| b) Đồ thị hàm số có tâm đối xứng là . | Đ / S |
| c) Phương trình có ba nghiệm phân biệt. | Đ / S |
| d) Tiếp tuyến của đồ thị tại điểm có phương trình . | Đ / S |
Phần III. Trắc nghiệm trả lời ngắn
Điểm: ........ / 10
Gợi ý (chỉ xem khi bí)
Kiến thức: sơ đồ khảo sát; hàm số lẻ có đồ thị đối xứng qua gốc toạ độ.
Gợi ý các bước:
- Tính , tìm cực trị và lập bảng biến thiên.
- Tìm giao điểm với trục hoành: .
Kiến thức: có , tiệm cận đứng , tiệm cận ngang .
Gợi ý các bước:
- Tính và xét dấu.
- Tìm hai tiệm cận và giao điểm với các trục.
Kiến thức: chia đa thức để viết .
Gợi ý các bước:
- Tính và quy đồng.
- Lập bảng biến thiên với các mốc , , .
Kiến thức: số nghiệm của bằng số giao điểm của đồ thị với đường thẳng .
Gợi ý các bước:
- So sánh với giá trị cực đại và cực tiểu .
- Đếm giao điểm.
Kiến thức: bảng biến thiên của hàm bậc ba; tâm đối xứng có hoành độ là nghiệm của .
Gợi ý các bước:
- Tính , tìm cực trị.
- So sánh với giá trị cực đại và cực tiểu để đếm nghiệm.
- Giải .
Kiến thức: tiếp tuyến tại : (đạo hàm, lớp 11).
Gợi ý các bước:
- Tính và .
- Viết tiếp tuyến rồi cho .
Kiến thức: dấu của cho biết tăng hay giảm; tiệm cận ngang cho biết giá trị về lâu dài.
Gợi ý các bước:
- Tính và .
- Tính .
Kiến thức: có tiệm cận đứng và tiệm cận ngang .
Gợi ý các bước:
- Từ hai tiệm cận suy ra và .
- Thay điểm để tìm .
Kiến thức: hoành độ giao điểm là nghiệm của phương trình với ; giải phương trình bậc hai (lớp 10).
Gợi ý các bước:
- Nhân hai vế với và đưa về phương trình bậc hai.
- Kiểm tra điều kiện , rồi tính tung độ.
Kiến thức: hai đường thẳng song song có cùng hệ số góc; hệ số góc của tiếp tuyến tại là .
Gợi ý các bước:
- Giải .
- Với mỗi nghiệm, tính và viết tiếp tuyến; kiểm tra tiếp tuyến không trùng .
Tự đánh giá
| # | Tự làm được | Cần gợi ý | Chưa làm được |
|---|---|---|---|
| 1 | ☐ | ☐ | ☐ |
| 2 | ☐ | ☐ | ☐ |
| 3 | ☐ | ☐ | ☐ |
| 4 | ☐ | ☐ | ☐ |
| 5 | ☐ | ☐ | ☐ |
| 6 | ☐ | ☐ | ☐ |
| 7 | ☐ | ☐ | ☐ |
| 8 | ☐ | ☐ | ☐ |
| 9 | ☐ | ☐ | ☐ |
| 10 | ☐ | ☐ | ☐ |
Làm lại các bài chưa đúng sau: ☐ 1 ngày ☐ 3 ngày ☐ 7 ngày
Quét mã để xem lời giải từng bước